بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

327

خلاصة التجارب ( طبع قديم )

لختى كه لائق بود يا اين تدابير خلط كردن و از تحليلات خارجيه مطلق دور بودن الا عند الضرور و در ترطيب بدن كوشيدن و آنچه در ضيق النفس بخارى مفيد آيد و شكم را نرم داشتن پيوسته بچيزهاى خنك ملين عظيم نافع بود و آنجا كه سبب سده شريان وريدى باشد بجانب چپ و مسهلات مفتح و مناسب قلب تدارك بايد كردن چنانچه در صدر مبحث باكثر ايما شد و تنقيه تقويت دل كردن بمقويات مفتح و مداومت خوردن رس بر بالاى طعامى مناسب بغايت موافق آيد و سده كه سبب ورم عضوى مجاور افتاده باشد تدبير ورم بود آنجا كه سبب خفقان ضعف قلب بود تقويت بايد كردن بغذاهائى مناسب مقوى عطر سوء المزاج و پختن بشربتهاى عطر لائق از تفاخى و سفرجلى و بمفرحات ياقوتيه و بعرقهاى خوشبوى و بهواهاى موافق در تقويت مزاج بر كوشيدن بدستورى كه در حفظ الصحة مذكورست و اين تدابيرات را برفق و مدارا و مهلت زمان و طويل كردن تا نيك بقرار بازآيد شخصى را اين نوع خفقان بود سه سال علاجها مىكردند نيك نمىشد يكى فرمود كه چقندر پخته را كه بدمش پخته باشند پوست باز كردند بر تابه‌هاى گرم ورق ورق بريدند و نبات سوده بر تمام ورقهاى آن پاشيدند و گذاشتند آبى از ان بيرون آمد بغايت شيرين و آن را بر ناشتا برخورانيدند نافع آمد و چند نوبت مكرر اين عمل كرد صحت يافت و ديگرى هم آزموديم نافع و آنجا كه سبب قوت حس دل باشد مداومت و مخدرات نافع بود و آنجا كه سبب ورود هموم و اوجاع ليثوغ باشد تدابير هموم بدستور بايد كردن و همچنين آنچه بسبب بخار گرم و منى و طمث و اشباه آن پديد آيد و آنجا كه سبب غلبهء خوف و يا شادى باشد تدابير افراط اعراضى و نفسانى بدستورش بايد كردن و در خوف همه مقويات قلبى خنك بود و در شادى مقويات قلبى گرم يا معتدل و آنجا كه سبب بخار سوداوى بود اكثر معالجات ماليخوليا مناسب باشد و نرم داشتن طبع با آنكه در جمله امراض قلبى مانع‌ست اينجا انفع بود و مفرحات معتدل و خنك در شربتى كه مانع بخار بود آميخته بسى نافع آيد بيان شراب صندل مجرب بگيرند صندل سفيد نشان كرده و نرم سوده و بيخته چهل درم كتيرا خشك پنج درم اندر صد درم آب غوره يا آب ترشى ليمو و ده طبرزد برافگنند و بجوشانند بموم و كفك بردارند و يك درم زعفران شاخ در خرقه بسته درافگنند و هر ساعت بر روى مىمالند و به آخر بفشارند و دور افگنند پس نيم مثقال كافور و ده درم طباشير سوده در آن افگنند و بقوام آورند و نگاهدارند شربتى پنج درم در قدرى شيرهء تخم خرفه و اشباه آن